МЕЃУНАРОДЕН ИНДЕКС ЗА ПРАВА НА СОПСТВЕНОСТ

2009 ГОДИНА

АНАЛИЗА

РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА

ПОЗИЦИЈА ВО СВЕТОТ:  97 од 115 земји
РЕГИОНАЛНА ПОЗИЦИЈА: 18 од 24 земји

Институтот за економски стратегии и меѓународни односи- ОХРИД e партнер организација на Алијансата за сопственички права со која ја има честа да го објави Меѓународниот индекс за права на сопственост.
Во меѓународниот Индекс за права на сопственост податоците покажуваат дека земјите кои ја штитат физичката и интелектуалната сопственост на своите граѓани имаат 9 пати повисок БДП по глава отколку земјите кои се рангираат најниско во заштитата на правата на сопственост. Меѓународниот индекс за права на сопственост ги споредува физичката и интелектуалната сопственост со економската стабилност во 115 земји, кои претставуваат 96 проценти од светскиот БДП.

Во однос на Република Македонија заштитата на правата на сопственост и понатаму остануваат да бидат предизвик. Република Македонија во Меѓународниот индекс за правата на сопственост го завзема 97-то место, кое е непроменето во однос на Индексот од минатата година.  Според рангирањата на Индексот за правата на сопственост Република Македонија има 3,8 поени, што е исто колку и во 2008 година.

Индексот за права на сопственост во 2009 година вклучува повеќе варијабли, кои се поделени во три главни компоненти: Правна и политичка средина (Политичка стабилност, Корупција, Доверба во судството, Судска независност и Владеење на правото), Физички права на сопственост (Заштита на правата на сопственост, Регистрација на имот, Лесен пристап до кредити) и  Интелектуални права на сопственост (Заштита на Интелектуалните права на сопственост, Патентни права, Авторски права и Пиратерија ).
Освен расчленетите компоненти- Правна и политичка средина, Физички права на сопственост и  Интелектуални права на сопственост, дополнителен фактор кој се разгледува оваа година е и Половата еднаквост.

И покрај големиот број на права на сопственост и со варијаблите во индексот, финалната студија на Индексот за права на сопственост се фокусира само на клучните фактори кои директно ги поврзуваат обемот и заштитата на правата на сопственост. Според клучните компоненти на меѓународниот Индекс во табелата на правната и политичката средина Република Македонија  има 3,8 поени што е за еден процент повисок од Индексот во 2008 година (3,7). Во однос на Физичките права на сопственост  Република Македонија има 4,6 поени што е помалку од 2008 година (4,9), и се наоѓа на 83-тото место. Во полето на Интелектуалните права на сопственост Република Македонија се наоѓа на 104-тото место или има 2,9 поени.

Од трите клучни копмпоненти на Индексот може да се забележи дека Република Македонија не се наоѓа ниту во првите 10 земји ниту во последните 10 земји од 115 рангирани во Меѓународниот индекс за права на сопственост. Иако земјите на Балканот се движат во делумно блиски рангирања сепак во однос на поедини категории некои земји отстапуваат и се оддалечуваат во табелата. Од земјите во регионот Република Македонија е рангирана пред Србија (100), Албанија (104), Босна и Херцеговина (108). Хрватска е на 60-тото место и Бугарија е на 59-тото место што ги прави рангирани за 30 места повисоко.

За подетална елаборација на Индексот за права на сопственост може да се разгледаат податоците прикажани во табелата подолу.

Република Македонија е најзасегната во делот на судската независност и во пристапот до кредити. Од табелата може да се види дека во однос на овие варијабли Република Македонија има 2,5 и 2,3 поени што е најмалку од сите категории и се наоѓа на 97-то и 94-тото место во светски рамки, односно на 20-тото и 23-тото место од 24 во рамки на регионот. Од сите варијабли, Интелектуалните права на сопственост во Македонија се најмалку заштитени. Според Индексот, Република Македонија се наоѓа на 104 од 115 земји во светот, но на 17-то од 24 земји во регионот. Дури и во светски рамки, интелектуалната сопственост има најлоша позиција од сите варијабли разгледувани во индексот.

Во однос на Корупцијата, Република Македонија се наоѓа на 64-тото место при светска класификација, додека пак при регионална ја завзема 15- тата позиција од 24 во табелата. Во овој дел Република Македонија има направено значителен прогрес од минатата година, во Индексот за права на сопственост во 2008 година,  позицијата на Македонија во светски рамки беше 84-та што е скок за 20 места.

 Во однос на Физичките права на сопственост, Република Македонија се наоѓа на 94-тото место од 115, што воедно ја прави и 22-ра од 24 во листата на регионалната класификација.
Република Македонија генерално, позицијата во Индексот за права на сопственост во светската класификација има направено мал напредок од минатата година во однос на Политичката стабилност, имено оваа година Македонија се наоѓа на 82-то место што е за 5 места повисоко од минатата година.

Според Меѓународниот Индекс за права на сопственост, Република Македонија најдобро котира во однос на половата еднаквост, и се наоѓа на 56-тото место од 115 држави, односно на 10-тото место од 24 држави и има 8,8 поени.

Меѓународниот индекс за правата на сопственост се стреми да им помогне на земјите кои недоволно направиле во полето на заштитата на правата на сопственост, да развијат цврста економија со акцент на цврстa заштита на правата на сопственост. 

Слободниот пазар, претрпиемништвото, како и правата на сопственост се фундаментални вредности наведени во Уставот на Република Македонија. Институтот ОХРИД смета дека физичката и интелектуалната сопственост се еднакво важни во суштина и треба да бидат заштитени. “Правата на сопственост придонесуваат за поголемо ниво на стабилност и поголем економски раст, бидејќи им овозможуваат на луѓето знаење и утеха дека сопственоста ќе остане нивна и неприкосновена”- изјави Билјана Јанева, директор на Институтот ОХРИД. “Институтот ќе продолжи да ја истакнува врската помеѓу ефективниот систем на заштита на сопственичките права и економската добросостојба на граѓаните, нагласувајќи колку уште треба да се направи за да се прошири заштитата на правата на сопственост на што е можно повеќе луѓе. Поради тоа што правата на сопственост продолжуваат да се соочуваат со предизвици насекаде низ светот, ние од Институт ОХРИД се надеваме дека оваа анализа ќе претставува корисна алатка за креаторите на јавните политики, академските и истражувачките центри, но и за бизнисмените и инвеститорите, преку акцентирањето на значењето на сопственичките права како основа за економски развој”, додава Јанева.